VITAL FORCE

 

ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ
Ένας τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος σχετίζεται με τον κόσμο εκφράζεται από την ικανότητά του να δημιουργεί συστήματα ταξινόμησης και εντοπισμού ομοιοτήτων, δημιουργώντας  έτσι γενικεύσεις και κανόνες. Στην κατεύθυνση αυτή αντλεί πληροφορίες και σημασίες από τις εμπειρίες του, αλλά και από κοινά διαμοιρασμένες  παραδοχές της πολιτισμικής του κληρονομιάς. Μέσα από αυτή του την ικανότητα, η σχέση του ανθρώπου με το παρόν διαμορφώνεται από τις διδαχές του παρελθόντος. Από σχήματα κατανόησης και δράσης δηλαδή, που ήδη έχουν διαμορφωθεί και παρέχουν μια αίσθηση προσανατολισμού,  ελέγχου, νοήματος και προβλεψιμότητας.  

Σε αυτή την κατεύθυνση, οι άνθρωποι δημιουργούμε τελετουργίες, ρουτίνες, ρόλους και γενικότερα σχήματα κατανόησης,  εξήγησης και κατηγοριοποίησης του εαυτού και των άλλων, που πολλές φορές μοιάζουν αυτονόητες και στατικές.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΗΣ ΚΑΝΟΝΩΝ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
Για παράδειγμα, σε μια  ομάδα εργασίας πέντε ατόμων, οι συζητήσεις είναι έντονες, διακόπτονται συχνά, κυριαρχούν πιο εξωστρεφείς φωνές και οι κουβέντες να γίνονται με ένταση. Ένα άτομο της ομάδας που έχει ανάγκη από περισσότερο χρόνο επεξεργασίας και δεν λειτουργεί καλά υπό πίεση ή διακοπές, σταδιακά αποσύρεται, καθώς οι συζητήσεις του προκαλούν ένταση, δυσφορία και επισφάλεια. Καθώς η ομάδα παρατηρεί ότι κατ΄επανάληψη αποσύρεται, η συμπεριφορά του ατόμου ερμηνεύεται από τους άλλους ως αδιαφορία και ανικανότητα να ανταπεξέλθει στους ρυθμούς της ομάδας. H ομάδα τότε διαμορφώνει έναν σιωπηλό “κανόνα” να μην του αναθέτει ρόλους ή εργασίες καθώς θεωρείται «δύσκολος στη συνεργασία».

ΔΥΝΑΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΥΕΛΗΞΙΑ  
Μια άλλη ικανότητα του ανθρώπου εκφράζεται στη βάση του προσανατολισμού σε διαφορές και εξαιρέσεις σε σχέση με την   υπάρχουσα οργάνωση ή κατάσταση των πραγμάτων, με σκοπό την επίτευξη μιας αλλαγής. Ο ψυχισμός μας δεν προσαρμόζεται σε περιστάσεις μόνο μέσω μοτίβων προσαρμογής που γενικεύονται άκριτα. Η συμπεριφορά και η ψυχολογική μας κατάσταση διαμορφώνονται σε συνάρτηση με το πλαίσιο. Σε σχέση δηλαδή με το πως το άτομο ερμηνεύει το «πού», το «πότε»,  και το με «ποιον» της κάθε περίστασης.

ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΟ
Μέσα στη δυναμική ροή της ζωής, τίποτα δεν μπορεί να είναι αυστηρά στατικό και πανομοιότυπο μεταξύ των περιστάσεων που λαμβάνει χώρα η ύπαρξη. Οι ίδιοι οι άνθρωποι, όσο και τα πλαίσια στα οποία ζουν, αλλάζουν.  Διαφορετικά γεγονότα (για παράδειγμα εσωτερικές εμπειρίες, περιβαλλοντικές αλλαγές), πολλές φορές ακόμα και τυχαία, αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε την εμπειρία μας μέσα στην καθημερινότητα. Ένα όνειρο, μια ταινία, μια συνειδητοποίηση, μια απώλεια, μια συζήτηση, ένα σχόλιο. Μικρές ή μεγάλες διαφοροποιήσεις μετατοπίζουν την εμπειρία μας με τον κόσμο. Αυτές οι μετατοπίσεις μπορεί να είναι επαρκείς ώστε τα μοτίβα να μην επαναλαμβάνονται, οι κανόνες και τα συνήθη σχήματα κατανόησης να μην κινητοποιούνται στον ίδιο βαθμό ή να μην επιβεβαιώνονται, έστω και περιστασιακά.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΞΑΙΡΕΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΟ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
Συνεχίζοντας το παραπάνω παράδειγμα: λόγω μιας ξαφνικής παραίτησης ενός ατόμου εξαιτίας ασθενείας, εμφανίζεται ένα νέο μέλος στην ομάδα. Κάποια στιγμή, όταν έλλειπαν τα περισσότερα μέλη της ομάδας, το νέο μέλος και το «προβληματικό» μέλος της ομάδας είχαν μια συζήτηση. Αυτή  η συζήτηση διεξάχθηκε με πιο ήρεμους τόνους. Το νέο μέλος  παρατηρεί ότι ο συγκεκριμένος συνάδελφος έχει εύστοχες ιδέες όταν του δίνεται χρόνος και οι συζητήσεις γύρω από τη δουλειά γίνονται με ηπιότερους τόνους. Έτσι, αποφασίζει να τον προσεγγίσει διαφορετικά, του ζητά εκ των προτέρων γνώμη, του στέλνει μια περίληψη της συζήτησης ώστε να προετοιμαστεί και του δίνει χρόνο να μιλήσει χωρίς διακοπή. Τότε το άτομο συμμετέχει ενεργά, προτείνει λύσεις και δείχνει διάθεση συνεργασίας.

Έτσι αποκαλύπτεται ότι αυτό που φαινόταν σταθερό (ο “μη συνεργάσιμος”) ήταν προϊόν συγκεκριμένων σχέσεων και πλαισίων. Οι ρόλοι, οι κανόνες και τα νοήματα δεν είναι απόλυτοι, αλλά ρευστοί, καθώς κάτι πάντα μπορεί να μετακινηθεί, όταν το πλαίσιο αλλάζει.

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΑΛΛΑΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΩΝ
Σε αυτές τις περιστάσεις εμφανίζονται ευκαιρίες ανάδειξης των διαφορών, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον προάγγελο μιας επικείμενης αλλαγής σε σχέση με αυτές τις κανονικότητες. Στην κατεύθυνση αυτή, ο άνθρωπος μπορεί να προσανατολιστεί προς ένα δυνητικό μέλλον. Θα μπορούσε δηλαδή να αναστοχαστεί γύρω από το τι ήταν αυτό που άλλαξε τότε, αλλά και ποιες σχέσεις, πράξεις και ιδέες, θα μπορούσαν να αποτελέσουν συνθήκες επανεμφάνισης αυτής της αλλαγής.  

Oι ικανότητες του ανθρώπου ως «δημιουργού μοτίβων και οργάνωσης» και ως «δυναμικής οντότητας που μπορεί να αλλάζει», βρίσκονται μονίμως σε διάλογο. Η διαλεκτική σχέση αυτών των πτυχών μπορεί ενίοτε να είναι συγκρουσιακή και να δημιουργεί αντιφάσεις και δυσκολίες. Πολλές φορές σχοινοβατούμε μεταξύ της προσπάθειας, από τη μία, να ανταποκριθούμε σε ανάγκες και σκοπούς που εξυπηρετούνται από το ήδη εγκαθιδρυμένο, και από την άλλη, να διεκδικήσουμε στόχους και επιθυμίες που θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν μόνο από την ανατροπή του υπάρχοντος.

Η ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΔΙΑΦΟΡΑ
Ένας σκοπός της ψυχοθεραπείας, υπό το πρίσμα μιας συστημικής προοπτικής, δεν είναι απαραίτητα η υπονόμευση ή η εγκατάλειψη της υπάρχουσας οργάνωσης των πραγμάτων, αλλά η ανάδειξη των ψυχοκοινωνικών λειτουργιών που επιτελεί αυτή η οργάνωση , καθώς και του κόστους που αυτή συνεπάγεται.

Σε αυτές τις περιπτώσεις  επιδιώκεται η διεύρυνση των επιλογών δράσης και νοηματοδότησης, μέσα από την ανάδειξη εκείνων των αποκλινόντων ή ετερόκλητων στοιχείων που αναπόφευκτα εγγράφονται στην εμπειρία. Η θεραπευτική διαδικασία μπορεί έτσι να ιδωθεί και ως μια πρακτική ευαισθητοποίησης προς τη διαφορά. Ως μια προσπάθεια ενίσχυσης της ικανότητας σύλληψης των λεπτών αποκλίσεων και εξαιρέσεων  που συχνά καταπνίγονται όταν ο κόσμος κατανοείται μονομερώς μέσα από την ανάδειξη ομοιοτήτων που υπηρετούν αυτό που ήδη έχει καθιερωθεί.

ΖΩΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ
Αυτή η κατεύθυνση της θεραπείας στηρίζεται περισσότερο στη δεύτερη ικανότητα της σχέσης του ανθρώπου με την εμπειρία του. Στην ικανότητά του δηλαδή  να αποτελεί μια Ζωτική Δύναμη που έχει τη δυνατότητα να φωτίζει  αθέατες πληροφορίες και να δημιουργεί νέες προοπτικές πέρα από το «γνώριμο», καταφέρνοντας να μην βυθιστεί στο φόντο της δικής του κανονικότητας.